Category: Հայոց լեզու

1. Գրել տրված բայերի հնչյունափոխված արմատների անհնչյունափոխ ձևերը և նշիր, թե ինչ խոսքի մաս է:
   Կարմրել- կարմիր, ածական
   ըմպել- ումպ, գոյական
   կռվել-կռիվ գոյական
   ոչնչանալ-ոչինչ դերանուն
   սիրել-սեր գոյական
   փափկել-փափուկ ածական
   գրկել-գիրկ գոյական
   կոպտանալ-կոպիտ ածական
   անրջել-անուրջ գոյական
   շիկանալ-շեկ ածական
   վարդագունել-վարդագույն ածական

2. Ընդգծված բառակապակցություններն արտահայտիր բայով:

Զայրույթից նա  գունատ դարձավ: Գունատվել
Տերևները սկսել են դեղին դառնալ: դեղնել
Նրանք միմյանց հանդեպ  ջերմ են դարձել; ջերմանալ
Այդ պատմությունից էլ  առաջ եկավ անվանումը: առաջականալ
Լույսը բացվեց, և նոր օր սկսվեց: լուսաբացվել
Ուշ եկար, հյուրերն արդեն գնացել են: ուշանալ
Նա իր փայտիկով քար դարձրեց քաղաքը: քարացնել

3. Գրիր -ել և -ալ վերջավորությամբ հինգական բայ:

Դեղնել, կարմրել, կռվել, խոսել, սովորել, ոչնչանալ, քարանալ, վերադառնալ, գնալ, արթնանալ

4. Գրիր տրված բայերի դեմքը, ժամանակը, թիվը:

Երգում էի- առաջին դեմք, անցյալ ժամանակ, եզակի թիվ
նկարեց-անցյալ ժամանակ, եզակի թիվ, երրորդ դեմք
կսովորես-ապառնի ժամանակ, եզակի թիվ, երկրորդ դեմք
գրեցինք-ներկա ժամանակ, հոգնակի թիվ, առաջին դեմք
գնալու են-ապառնի, հոգնակի թիվ, երրորդ դեմք
վազել ենք-անցյալ, հոգնակի թիվ, առաջին դեմք
կռվեցին-անցյալ, հոգնակի թիվ, երրորդ դեմք
հավատում եմ-ներկա, հոգնակի թիվ, երրորդ դեմք
կփայլեն-ապառնի, հոգնակի թիվ, երրորդ դեմք
տխրեցիր-անցյալ, եզակի թիվ, երկրորդ դեմք

1․ Տեքստից դուրս գրիր բայերը:

Փոքր Ասիայի Եփեսոս քաղաքում հարյուր քսան տարի շարունակ մի տաճար էին կառուցում` բուսականության եւ պտղաբերության աստվածուհի Արտեմիսի տաճարը: Լիդիական Կրեսոս թագավորը Արտեմիսի տաճարին սյուներ էր  նվիրաբերել: Աստվածների պատկերներով մարդու հասակ ունեցող բարձրաքանդակները զարդարում էին սյուները: Կրեսոսը Եփեսոսյան Արտեմիսին մի ուրիշ  բարձրարժեք  նվեր էլ էր ընծայել կովերի  ոսկեձույլ դրոշմապատկերներ:
Երբ աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը համարվող այդ տաճարի շինարարությունն ավարտվեց,  զարմացրեց ու հիացրեց բոլոր նրանց, ում վիճակվեց տեսնել  մարմարակերտ  նրբագեղ շինությունը: Մ. թ. ա. 356 թ. Եփեսոսի բնակիչ ոմն Հերոստրատոս, ցանկանալով իր անունն անմահացնել, հրկիզեց նշանավոր սրբավայրը: Նրա հանցագործությունը բոլորին զայրացրեց: Փոքր Ասիայի բոլոր պետությունները միասին որոշեցին  մոռանալ Հերոստրատի անունը: Պատմագիրները նույնիսկ տաճարի հրդեհի մասին գրելիս իրավունք չունեին հրդեհողի անունը նշելու: Բայց հին աշխարհի որոշ հեղինակներ, այնուամենայնիվ, պահեցին  ոճրագործի անունը:

2․Գրիր տրված բայերի հնչյունափոխված արմատների անհնչյունափոխ ձևերը և նշիր, թե ինչ խոսքի մաս է:
Մգանալ- մուգ, ածական
թխպել- թուխպ, գոյական
գիրանալ-
սրել-
ստել-
փափկել-
հուզել-
գրել-
նշել-
սրբել-
կարմրել-
գնել-
ծնվել-
կապտել-
իջնել-
չվել-
ուղղել-

3․Ընդգծված բառակապակցությունները արտահայտիր բայով:

Բարկությունից կամաց-կամաց գունատ էր դառնում:
Տերևներն արդեն դեղին էին դարձել:
Հայացքն ավելի ջերմ էր դարձել;
Մի քիչ էլ առաջ գնաց ու կանգնեց:
Ուշ եկար, հյուրերն արդեն գնացել են:
Նրա այդ շարժումից թագավորը նորից քար դարձավ:

4․Առածներում կետերը փոխարինիր փակագծերում տրված բայերի համապատասխան ձևերով:

Ջուրը … (մտնել) պիտի բոբիկանա:
Ջուրն … (ընկնել) անձրևից չի վախենա:
Պարի մեջ … (մտնել) պիտի շորորա:
Ծովն …. (անցնել) առվում չի խեղդվի:
Բոլորը նրան մոռացել էին, դուռը (բացել) չկար:
Գայլից … (վախենալ) անտառ չի գնա:

5․Կետերի փոխարեն գրիր տրված բայերի համապատասխան ձևերը:

Փորձված, սոված, տաշած, ընկած, բերած, կտրած, չտեսած:
Կուշտը …ի համար մանր է բրդում:
Քամու …ը քամին կտանի:
…. աղվեսը զույգ ոտքով է թակարդն ընկնում:
Ջուրը … չեն բոբիկանա:
Թրի …ը կլավանա, լեզվի …. չի լավանա:
… քարը գետնին չի մնա:
…  ին չեն խփում:

2․ Կետերը փոխարինի՛ր տրված դերանուններով: Ուշադրություն դարձրո՛ւ կետադրությանը:

Ով, ինչ, երբ, որտեղ, ինչքան:

ինչքան է ջուր հավաքվում այս փոսում:
Ինձ հետաքրքրում է, թե երբ է  ջուր հավաքվում այս փոսում:
ինչ պետք է անեն՝ տարածքի գեղեցկությունը պահպանելու համար:
Իրենք էլ չգիտեն, թե ինչքան պետք է անեն տարածքի գեղեցկությունը պահպանելու համար:
Ով պետք է վերականգնի հատված անտառները:
Ձեզ հարց տվե՞լ եք, թե որտեղ պետք է վերականգնի հատված անտառները:
ինչքան Ժամանակ է պետք՝ ամեն ինչ վերականգնելու համար:
Ճարտարապետին հարցնում են, թե ինչքան ժամանակ է պետք ամեն ինչ վերականգնելու համար:
Ով այդպես գրավեց  քո ուշադրությունը:
Ցո՛ւյց  տուր տեսնեմ , թե Ով այդպես գրավեց  քո ուշադրությունը:
երբ ես պատմելու քո վերջին ճամփորդության մասին:
Գոնե ասա՛, թե երբ ես պատմելու քո վերջին ճամփորդության մասին:

Վարժություն 1

1. դ
2. գ
3. դ
4. դ
5. դ

1. ա
2. դ

Կազմել նախադասություններ միմյանց, որպիսի, ովքեր դերանուններով։

Որպիսի սիրուն մտքեր հնչեցին։

Մենք միմյանց հետ գրքեր փոխանակեցինք։

Ովքեր են ապրում գյուղում։

1․ Տրված նախադասությունից դո՛ւրս գրիր բոլոր դերանունները, գրի՛ր դրանց տեսակները։

Երբ ավերվել էր աղբյուրի ակը, ոչ ոք չէր մտածել վերանորոգել այն ու կենդանացնել աղբյուրը։

Երբ—Անորոշ դերանուն, ոչ ոք—Ժխտական դերանուն, այն—Որոշյալ դերանուն

2․ Նշված դերանուններից դո՛ւրս գրիր այն բառը, որը հոգնակի թիվ չունի․

մյուս-մյուսներ, ոչ մի, ով-ովքեր

3. Ինչ, դա դերանունները դնել հոգնակի թվով։

Ինչ-ինչեր, դա-դրանք

4. Բոլոր, որևէ, ինչ-ինչ, ոչ մի, յուրաքանչյուր, ողջ, ոմն, որոշ դերանունների հետ գործածել եզակի կամ հոգնակի թվով գոյականներ։

Բոլոր—մարդիկ, սարդերը, գժերը, օգուտները, կովերը
որևէ—մարդ, սարդ, գիժ, օգուտ, կով
ինչ-ինչ—մարդ, սարդ, գիժ, օգուտ, կով
ոչ մի—մարդ, սարդ, գիժ, օգուտ, կով
յուրաքանչյուր—մարդ, սարդ, գիժ, օգուտ, կով
ողջ—մարդիկ, սարդերը, գժերը, օգուտները, կովերը
ոմն—մարդ, սարդ, գիժ, օգուտ, կով
որոշ—մարդ, սարդ, գիժ, օգուտ, կով

Պատասխանները պետք է լինեն միայն գոյականներ:

• Ի՞նչն է քոնը, բայց դու սովորաբար չես օգտագործում: Անուն
• Բոլոր մարդիկ ի՞նչ ունեն: Սիրտ
• Գտիր անունը. ա) անունս կազմված է մորս և ծննդավայրիս անուններից, երկուսն էլ սկսվում են ա-ով. բ) մեր գյուղը փոքրիկ արև է նշանակում: Արեգ, Արևիկ
• Ի՞նչ կարելի է տեսնել քնած ժամանակ: Երազ
• Էն ինչն է ինչն է՝ ուր գնում ես հետևում է քեզ: Ստվերը
• Ի՞նչն է, որ ինչքան վերցնում ես, այնքան մեծանում է: Պարտք
• Ո՞ր ամիսն է ամենակարճը: Մարտ, փետրվար

1. Բացատրի՛ր հետևյալ բառերը`

ավետել-լավ լուր անել, կոհակել-առաջ բերել, ունելի-Բռնիչ, անպաճույճ-հասարակ,  նավակատիք-նախատոն,  ընդարմանալ-թմրել

2. Դուրս գրիր հատվածներ, որտեղ երևում է, որ Դելան`

 հուզված է,

 վախեցած է:

3. Փորձիր մեկ բառով կամ բառակապակցությամբ բնորոշել, թե ինչպիսին է հայացքը:

Այնպիսի արտահայտությամբ էր հայացքը հառել կնոջը, որԴելան չկարողացավ հասկանալ և սարսափեց: Դա ոչ զայրույթ էր, ոչ զարմանք, ոչ հանդիմանանք, ոչ էլ սոսկում. ոչ մեկը այդ զգացումներից, որ կարելի էր սպասել:

162. Տեքստում ավելացրու՛ տրված ածականները:  Տրված և ստացված տեքստերը համեմատի՛ր:

Ա. Սարսափելի, բազմաթիվ, անհրապույր, իսկական, բազմազան, սարսափազդու, փոքրիկ, սուր:

Թմբկահար ձկան արձակած սարսափելի որոտը հավանաբար վախեցնում է նրա բազմաթիվ թշնամիներին: Անհրապույր դոդոշաձուկն էլ բոցմանի սուլիչի սուր ձայն է հանում կարծես թե զուգավորման շրջանում:

Մյուս փոքրիկ ձկների արձակած սարսափազդու ձայների նշանակության մասին քիչ բան է հայտնի: Իհարկե, կան ձկներ էլ, որոնք իսկապես համր են:

Տեքստում ավելացան նկարագրող բառեր, որոնք տեքստը դարձրեցին ավելի հետաքրքիր

Բ. Լայն, հետաքրքիր, ծանծաղ, զանազան, հնագույն, ամենատաք, ծովային, անվնաս, գեղեցիկ, մեծ, չքնաղ:

Լամանտինը մի մեծ անվնաս կենդանի է, որը հավանաբար նախատիպ է եղել հնագույն լեգենդների գեղեցիկ ջրահարսերի համար: Այս ծովային հեըաքրքիր կենդանու առջևի վերջավորությունները հետաճել են, իսկ լայն մարմինը հենվում է պոչի վրա: Նա բնակվում է ծովափնյա ամենատաք ծանծաղ ջրերում և սնվում է բացարձակապես բուսական զանազան սննդով: Ապրելու համար նա ընտրել է տեղը, նրան կարելի հանդիպել հասարակածի երկու կողմերում:

163. Տրված տեքստում մտքին համապատասխանող ածականներ ավելացրո՛ւ: Տրված և ստացված  տեքստերը համեմատի՛ր:

Մագելանի արշավախմբի մնացորդները  երկարատև ճամփորդության հոգնությունը դեռ չէին թոթափել, երբ խիստ կաթոլիկ եկեղեցին նրանց կանչեց հաշիվ տալու: Բանն այն է, որ ճամփորդների օրացույցում մեկ օր պակասում էր: Իսկ դա նշանակում էր, որ եկեղեցական կարևորագույն տոները ժամանակին չէին նշվել: Հավատի կանոններից այդպիսի շեղումները  այն դժվար ժամանակ պատժվում էին: Բայց ուշադիր գիտնականները շուտով գտան, թե որտե՞ղ էր մնացել «կորած» օրը: Ճանապարհորդելով պտտվող երկրագնդի շուրջը դեպի արևմուտք՝ Արևի շարժման ուղղությամբ , ծովագնացները իբրև թե մեկ օր հետ էին գնացել: Շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը  դեպի արևելք, ընդհակառակը, նրանց օրացույցին մեկ օր կավելացներ:

Ներկայումս նման խառնաշփոթությունից խուսափելու համար Խաղաղ օվկիանոսի միջով՝ բևեռից բևեռ, մի գիծ են անցկացրել, որն անցնելիս նավերը, կա՛մ անմիջապես ընկնում են «վաղը»,  կա՛մ վերադառնում են «երեկվան»: