1 | Վերլուծի՛ր և ներկայացրո՛ւ։ Ի՞նչը ստիպեց Վարդան Մամիկոնյանին, որ կրկին վերադառնա Արևելյան Հայաստան և ստանձնի ապստամբության պատասխանատվությունը։
Վարդան Մամիկոնյանին ստիպեց վերադառնալ հայրենիքի նկատմամբ պարտքի զգացումը և ժողովրդի վիճակը։ Նա տեսավ, որ պարսիկները փորձում են հայերին դավանափոխ անել, վերացնել քրիստոնեական հավատը և Հայաստանի ինքնավարությունը։ Այդ պատճառով նա վերադարձավ և գլխավորեց ապստամբությունը՝ պաշտպանելու հայրենիքը, հավատը և ժողովրդի ազատությունը։
2 | Մեկնաբանի՛ր։ Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք այն, որ Տիզբոնում կեղծ ուրացությունից հետո Հայաստան վերադառնալով՝ Վարդան Մամիկոնյանը, ըստ Ղազար Փարպեցու, ուզում է մեկնել Բյուզանդիա (Հունաց աշխարհ)։
Վարդան Մամիկոնյանը ցանկանում էր մեկնել Բյուզանդիա, որովհետև հասկանում էր, որ միայնակ դժվար կլինի պայքարել Սասանյանների դեմ։ Նա հույս ուներ օգնություն ստանալ քրիստոնյա Բյուզանդիայից։ Բացի դրանից, կեղծ ուրացությունից հետո նա ծանր հոգեվիճակում էր և ցանկանում էր հեռանալ, սակայն ժողովրդի ու նախարարների խնդրանքով մնաց Հայաստանում և շարունակեց պայքարը։
Ա1 | Հասկացություններ և անուններ
աշխարհագիր — վարչական և հարկային հաշվառում, որի միջոցով Սասանյանները ցանկանում էին ավելի հեշտ կառավարել և հարկեր հավաքել Հայաստանում։
Հազկերտ II — Սասանյան արքա, որը փորձեց վերացնել Հայաստանի ինքնավարությունը և հայերին ստիպել ընդունել զրադաշտականություն։
Վասակ Սյունի — Սյունիքի մարզպան, որը սկզբում համագործակցում էր Վարդանանց հետ, բայց հետո ընտրեց հաշտության ճանապարհը Սասանյանների հետ։
Վարդան Մամիկոնյան — հայ զորավար և ազգային-ազատագրական պայքարի առաջնորդ, որը գլխավորեց Վարդանանց պատերազմը։
Սահակ Բագրատունի — հայ նախարար, որը մասնակցել է ապստամբությանը և աջակցել Վարդան Մամիկոնյանին։
Վահան Մամիկոնյան — Վարդան Մամիկոնյանի եղբորորդին, որը գլխավորեց Վահանանց պատերազմը և հասավ Նվարսակի հաշտությանը։
Ավարայրի ճակատամարտ — 451 թ. տեղի ունեցած ճակատամարտ հայերի և պարսիկների միջև՝ հանուն հավատի և ինքնավարության պաշտպանության։
Նվարսակի հաշտություն — 484 թ. կնքված հաշտություն, որով պարսիկները ճանաչեցին հայերի կրոնական ազատությունը և որոշ ինքնավար իրավունքներ։
Ա2 | Հիմնական գաղափարներ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ի՞նչ քայլերի դիմեց Հազկերտ II-ը՝ Արևելյան Հայաստանի ներքին ինքնուրույնությունը ոչնչացնելու ուղղությամբ:
Հազկերտ II-ը անցկացրեց աշխարհագիր, մեծացրեց հարկերը, սահմանափակեց նախարարների իշխանությունը, ուժեղացրեց պարսկական վերահսկողությունը և փորձեց հայերին դավանափոխ անել՝ ստիպելով ընդունել զրադաշտականություն։
բ. Բացատրի՛ր։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված Արևելյան Հայաստանում Սասանյանների վարած հանդուրժողական քաղաքականությունը։
Սասանյանները հասկացան, որ հայ ժողովուրդը չի հրաժարվի քրիստոնեությունից և շարունակելու է պայքարը։ Երկար պատերազմները թուլացնում էին Պարսկաստանը, ուստի նրանք ընտրեցին ավելի հանդուրժողական քաղաքականություն՝ խաղաղությունը պահպանելու համար։
գ. Վերլուծի՛ր։ Արդյո՞ք հնարավոր էր խուսափել Ավարայրի ճակատամարտից։ Ինչպե՞ս և ինչո՞։
Գուցե հնարավոր էր ժամանակավորապես խուսափել ճակատամարտից բանակցությունների միջոցով, բայց իրականում բախումը գրեթե անխուսափելի էր, որովհետև Սասանյանները պահանջում էին հրաժարվել քրիստոնեությունից, իսկ հայերը պատրաստ չէին դրան համաձայնել։
Ա3 | Քննադատական մտածողություն
Ճանաչի՛ր ազդեցությունը: Ի՞նչ նշանակություն ունեցան Վարդանանց և Վահանանց պատերազմները. արդյո՞ք դրանք հասան իրենց նպատակին, ինչպե՞ս։
Այս պատերազմները մեծ նշանակություն ունեցան, որովհետև պահպանեցին հայ ժողովրդի քրիստոնեական հավատը և ազգային ինքնությունը։ Թեև Ավարայրում հայերը ռազմական հաղթանակ չտարան, բայց բարոյական հաղթանակ ունեցան։ Վահանանց պատերազմի արդյունքում կնքվեց Նվարսակի հաշտությունը, որով հայերը ստացան կրոնական ազատություն։
Ընդհանրացրո՛ւ։ Ինչո՞ւ էին Սասանյան արքաները ձգտում հայերին դավանափոխ անել։
Նրանք ցանկանում էին ամրապնդել իրենց իշխանությունը Հայաստանում և թուլացնել հայերի կապը քրիստոնյա Բյուզանդիայի հետ։ Միևնույն հավատ ունեցող ժողովուրդներին կառավարելը ավելի հեշտ էր Սասանյանների համար։
Գնահատի՛ր։ Որքանո՞վ էին արդարացված Վասակ Սյունու և Վարդան Մամիկոնյանի խմբավորումների մոտեցումները. հիմնավորի՛ր և փաստարկի՛ր:
Վարդան Մամիկոնյանի մոտեցումը արդարացված էր, որովհետև նա պաշտպանում էր ժողովրդի հավատն ու ազատությունը։ Իսկ Վասակ Սյունին փորձում էր խուսափել մեծ ավերածություններից և պահպանել խաղաղությունը։ Երկուսն էլ իրենց ձևով փորձում էին փրկել Հայաստանը, բայց ընտրել էին տարբեր ճանապարհներ։
Ա4 | Պատճառ և հետևանք, պատմական նշանակություն
Պատկերացրո՛ւ, որ դու Վասակ Սյունին ես և արդեն գիտես, որ Վարդան Մամիկոնյանն ու իր կողմակիցները վճռել են մինչև վերջ պայքարել Սասանյանների դեմ։ Իսկ քո երկու որդիները պատանդ են Սասանյան արքունիքում։ Ի՞նչ քայլերի կդիմես այդ վճռական պահին և ինչպե՞ս կհիմավորես քո արարքը։
Ես կփորձեի բանակցել և խուսափել մեծ պատերազմից, որովհետև իմ որդիները պատանդ էին, և նաև ժողովուրդը կարող էր ծանր կորուստներ կրել։ Կփորձեի պահպանել թե՛ ընտանիքս, թե՛ Հայաստանը՝ հնարավորինս խաղաղ ճանապարհով։
Ըստ քեզ՝ ի՞նչ ընթացք կարող էին ունենալ հայ-պարսկական հարաբերությունները, եթե Վարդան Մամիկոնյանն ու իր կողմնակիցները վստահեին Վասակ Սյունուն և դադարեցնեին ռազմական գործողությունները։ Կամ հակառակը՝ եթե Վասակ Սյունին միանար Վարդան Մամիկոնյանին։
Եթե Վարդանը վստահեր Վասակ Սյունուն և դադարեցներ պայքարը, հնարավոր է ժամանակավորապես խաղաղություն հաստատվեր, բայց պարսիկները շարունակեին ճնշումները։ Իսկ եթե Վասակ Սյունին միանար Վարդան Մամիկոնյանին, հայերը կարող էին ավելի ուժեղ միասնական պայքար կազմակերպել և գուցե ավելի մեծ հաջողությունների հասնել։